Wat heeft Groen van Prinsterer ons vandaag te zeggen?

In de achterliggende 150 jaar is deze vraag regelmatig gesteld en in de toekomst zal hij waarschijnlijk ook wel gesteld blijven worden. ‘Wat heeft Groen van Prinsterer ons vandaag te zeggen?’ Kort na de Tweede Wereldoorlog verscheen er ook een boekje met deze titel, geschreven door oud-premier Colijn en historicus Smitskamp. De geestelijke nazaten van Groen zoeken van tijd tot tijd naar een herijking van hun uitgangspunten, hun beginselen.

Tekst: Sjon van der Ree Doolaard

Ook in dit 150e sterfjaar stellen we de vraag opnieuw. Daarbij houden we wel rekening met antwoorden, zoals CHU-Kamerlid Christine Wttewaal van Stoetwegen gaf. Haar antwoord in de jaren 60 op deze vraag was: “Niets”. De door ons benaderde oud-parlementariërs stelden allerminst teleur. Wij gingen dan ook te rade bij dr. Roelof Bisschop (lid van de Tweede Kamer voor de SGP, 2012-2023), prof. dr. Roel Kuiper (lid van de Eerste Kamer voor de ChristenUnie, 2007-2019) en dhr. Jan Schinkelshoek (lid van de Tweede Kamer voor het CDA, 2006-2010). In de tijd van Groen was er nog geen partijpolitiek zoals wij dat nu kennen. Maar, afgaande op de politieke stromingen van die tijd komen deze partijen voort uit de hoek van de antirevolutionairen en christelijk-historische politici, zoals Groen van Prinsterer daar de vader van was.

Hoe ziet u de betekenis van Groen van Prinsterer voor Nederland?

Bisschop: “In de geschiedschrijving heeft Groen vaak een plaats in de schaduw van de staatsman Thorbecke. Dat is wel enigszins begrijpelijk, maar tegelijk heeft Groen door zijn niet aflatende strijd voor christelijk onderwijs mede de basis gelegd van ons huidige onderwijsbestel. En hoewel hij getypeerd is als ‘veldheer zonder leger’, is hij de grondlegger van de protestants-christelijke politiek in ons land. Veel landen met een christelijk-historische achtergrond hebben iemand als Groen van Prinsterer moeten missen.”

Kuiper: “Groen van Prinsterer is de drager van onze geestelijke, godsdienstige, maatschappelijke vrijheden en natuurlijk van de onderwijsvrijheid. Toen Abraham Kuyper in 1874, bij zijn eigen aantreden in de Tweede Kamer, sprak over het calvinisme als ‘oorsprong en waarborg van onze constitutionele vrijheden’, dacht hij aan Groen. Groen had een positief vrijheidsbegrip, ter onderscheiding van het (voor hem revolutionaire) idee van vrijheid als autonomie. Mensen dragen éigen verantwoordelijkheden, in de samenleving, de kerk, gezin en onderwijs en moeten daaraan toekomen, daar ruimte voor krijgen. Uiteindelijk nam hij het op voor de rechten van het parlement, zelfs tegenover de Kroon. Nederland heeft veel aan Groen te danken. En Nederland doet er goed aan zich dat in dit jaar van herdenken in herinnering te roepen.”

Schinkelshoek: “Groens directe politieke invloed is 150 jaar na zijn overlijden gemarginaliseerd geraakt. Ook binnen het CDA, een partij die via voorlopers als ARP en CHU veel aan hem te danken heeft, wordt hij nog maar zelden aangeroepen. Maar onderhuids zijn er, misschien wel meer dan lang het geval geweest is, in het christendemocratische denken belangrijke sporen van Groen aan te treffen. Die sporen lopen uiteen van de aandacht voor normen en waarden tot het belang van een sterke samenleving. Maar zijn belangrijkste, nog altijd actuele erfenis blijft dat politiek nooit volledig neutraal of waardenvrij is. Het komt steeds weer aan op die ‘beginselvastheid’, iets dat ook nog eens actief moet worden beoefend. Daarom noemde Groen zich in de eerste plaats ‘Evangeliebelijder’.”

Verder lezen?

Wilt u ook lezen wat de geïnterviewden antwoorden op de volgende vragen?

• Wat hebt u persoonlijk van Groen geleerd?
• Wat heeft hij u te zeggen? Hoe heeft Groen uw politieke partij beïnvloed of geïnspireerd? Wat is ‘Groeniaans’ aan deze stroming?

U kunt dat lezen in De Banier van mei 2026. Nog geen SGP-lid en toch lezen? Bestel dan via: webshop.sgp.nl