Interview met Irandissident Keyvan Shahbazi

Iraniërs en Joden zijn twee takken van dezelfde boom

Vanaf de berg Ararat naar het zuiden strekt zich de grens uit tussen Iran en Turkije. Via die grensovergang is Keyvan Shahbazi als tiener gevlucht naar het vrije Westen. Hij ontvlucht er via de bergen de hevige martelingen van het dan nieuwe ayatollahregiem van Khomeini. Hij hoopte op een tijdelijk verblijf, tot zijn land zich weer bevrijd zou hebben. Maar decennia later woont hij nog steeds hier en heeft hij niets om naar terug te keren dan de graven van zijn geliefden en bekenden. Na ons eerste gesprek in 2024 spreken we nu opnieuw met de Nederlandse Iraniër Keyvan Shahbazi.

Tekst: Bas Belder en Sjon van der Ree Doolaard

Het moordzuchtige ayatollahregiem dreef u als minderjarige vluchteling in 1983 naar Nederland. Nu strijdt dit schrikbewind om zijn voortbestaan met de VS en Israël. Hoe beleeft u dat?

“Al kijk ik reeds bijna 43 jaar over mijn schouder in Nederland, mijn bewegingsvrijheid lijkt met de dag beperkter te worden. Zonder in details te treden kan ik zeggen dat ik niet meer onbekommerd de straat op kan. Zover reikt inmiddels de invloed van dat regiem tot in het vrije Nederland, zelfs voor een Nederlandse burger zoals ik mij voel. Dat heeft ook gevolgen voor hoe en waar ik mij verplaats en met wie ik mij in het openbaar vertoon.”

Vrijheid heeft een prijs.

U schrijft in De Telegraaf van 25 maart: “Oorlog is angstaanjagend. (…) Voor ons is elke explosie die de Revolutionaire Garde (…) treft een echo van gerechtigheid.” De huidige generaties in het vrije Westen kennen geen oorlog en zien oorlog als het grootste kwaad. Hoe ziet u (het middel) oorlog ten opzichte van wat u ziet als het grootste kwaad? Wat is uw analyse/duiding van de intense oorlogsvoering tussen de VS/Israël en de Islamitische Republiek Iran?

“Oorlog is niet het grootste kwaad. Een regiem als het naziregiem in Duitsland of het ayatollahregiem in Iran is het grootste kwaad. Oorlog als middel om zulke regiems te bestrijden is een uiterste middel om het echte kwaad te bestrijden. Ik begrijp dat de Tweede Wereldoorlog voor de huidige generaties ver in het verleden lijkt, maar men moet zich realiseren waar onze vrijheid op gestoeld is. We staan vlak voor 4 en 5 mei. Ik nodig iedereen uit een bezoek te brengen aan de erebegraafplaats in Overveen, waar zoveel helden begraven liggen. Lees de grafstenen, ga bij het graf van de enige vrouw die daar ligt, Hannie Schaft, staan en kijk om je heen. De basis voor het feit dat we vrij zijn, dat we mogen zeggen en schrijven wat we denken en denken zoals we dat willen, ligt daar voor je. Vrijheid heeft een prijs. Die prijs is al voor je betaald door anderen, met het kostbaarste wat ze hadden: hun leven. Het enige wat van je wordt gevraagd, is die vrijheid te bewaken. Realiseer je dat die kostbaar en kwetsbaar is en dat je haar kunt verliezen. Die historische les is vandaag relevanter dan ooit.”

Speelt hier de huidige trend van westerse islamisering soms ook al dan niet bewust een rol?

“Er is een kwaadaardig verbond tussen de krachten achter islamisering in het Westen en linkse en extreemlinkse bewegingen. Onze democratie wordt met onze eigen middelen van binnenuit uitgehold. Kijk naar Amsterdam, de stad waar ik mijn vrijheid vond en werd wie ik nu ben. Kijk hoe slecht die stad wordt bestuurd. Hoe antisemitisme daar welig tiert. De opening van het Holocaustmuseum, de Jodenjacht - zie hoe de Joodse minderheid, in wat vroeger een Joodse stad werd genoemd, in de verdrukking komt. Zie de hoge muren en het prikkeldraad waarachter Joodse kinderen op school zitten. Let wel: het is een school met kinderen. Zie de angst waardoor Joden zich steeds meer onzichtbaar moeten maken. En Nederland is daarin niet uniek: 55% van alle vastgestelde racistische incidenten in New York is antisemitisch, terwijl Joden maar 10% van de bevolking uitmaken. Wat we zien, zijn geen losse incidenten, maar een bredere ontwikkeling.”

Wij lijken vergeten te zijn hoeveel we in het krijt staan bij het Joodse volk.

Hoe hebt u (ook in uw eigen proces van integratie) Nederland sinds de jaren tachtig zien ontwikkelen op het gebied van de omgang met de islam?

“Islamisme, islam als militante politieke doctrine, is de kern van de islam. Het is de ontstaansgeschiedenis en de grondslag waarop de islam als religie is ontstaan. Islam als religie is later ontstaan vanuit de spirituele behoefte van mensen. Islam als religie en islamisme zijn moeilijk van elkaar te scheiden. Wie de islam als religie aanhangt, ontkomt niet aan de behoefte om zich in moeilijke tijden te verdiepen in de kern: het islamisme. Het is geen toeval dat veel jihadisten jongeren zijn met een problematische jeugd, weinig hechting met hun verzorgers en verwaarlozing in hun emotionele ontwikkeling.”

Ondanks de dreiging schrikt u er niet voor terug bij uw woning de Israëlische vlag uit te hangen. Wat motiveert u daartoe?

“Elk jaar hijs ik op 7 oktober de Israëlische vlag: een herinnering aan de grootste genocide op het Joodse volk na de Holocaust. En als het aan mij lag, deden veel meer mensen en instanties dat. Wij, Europeanen, lijken vergeten te zijn hoeveel we in het krijt staan bij het Joodse volk. We gaan door met het negeren van hun leed en kijken opnieuw de andere kant op. Het is een gebeurtenis die voor veel Joden wereldwijd een traumatisch keerpunt is geweest.”

Trouwens, bij veel demonstraties voor een vrij Iran zien we oud-Iraanse en Israëlische vlaggen gezamenlijk wapperen. Een passende symboliek voor wederzijdse Perzisch-Joodse verbondenheid! Hoe duidt u die verbondenheid (sinds Cyrus de Grote) historisch en actueel?

“Ik groeide op in een Iran dat als een van de eerste landen Israël na de oprichting als staat had erkend. Teheran had een Israëlische ambassade, destijds de enige in het Midden-Oosten. Er waren directe vluchten tussen Teheran en Tel Aviv. Iraniërs en Joden zijn twee takken van dezelfde boom. De vriendschap tussen deze twee antieke volkeren gaat duizenden jaren terug. De overheersing van deze islamitische bezettingsmacht over Iran is daarmee vergeleken korter dan een seconde. We zullen deze donkere periode achter ons laten, met hulp van het Joodse volk. Die historische verbondenheid zien we vandaag opnieuw terug in de gezamenlijke strijd tegen het huidige regiem. Zij helpen ons zich te bevrijden, als tegenprestatie voor de bevrijding van het Joodse volk door Cyrus de Grote uit de Babylonische gevangenschap.”

Keyvan Shahbazi (1964) is Perzisch-Nederlands schrijver van zowel boeken (De Amerikaan van Karadj en De prijs van de vrijheid) als van gedichten, opinieartikelen en columns op zijn website (iranvrij.nl) en in andere media. Hij is eveneens bestuurslid bij Comité Iran Vrij.

Bovenstaand artikel is een exclusief fragment uit het interview in ons ledenmagazine De Banier. 

De Banier houdt u betrokken bij het nieuws, het werk en het beleid van de SGP. Met interviews, achtergrondverhalen en verdieping biedt het magazine waardevolle inzichten en stimuleert het bezinning en gedachtevorming rondom actuele onderwerpen. Word lid en ontvang De Banier 10 keer per jaar rechtstreeks thuis.