Het huidige asielsysteem is uit de tijd

De dingen slecht benoemen wil zeggen dat we de ellende in de wereld vermeerderen.’ Aldus de vermaarde schrijver Albert Camus. Dat geldt ook de asielproblematiek waarmee de EU, inclusief Nederland worstelt. Een complex hoofdpijndossier, maar wegkijken is geen optie. Het huidige asielsysteem is uit de tijd. Het systeem helpt lang niet altijd de meest kwetsbaren. Draagvlak onder de bevolking verkruimelt. De aantallen lopen ons over de schoenen. Sociale cohesie van onze eigen samenleving erodeert. Dit kan zo niet doorgaan. Daarom is het goed dat we nu spreken over een pact dat de instroom wil beperken. Niet gemakkelijk, wel noodzakelijk.

Het asiel- en migratiepact helpt de asiel-instroom te beperken door meer opvang aan de Europese grenzen, strakkere termijnen voor asielaanvragen en een versnelde grensprocedure voor kansarme asielzoekers. Na jarenlang getouwtrek over het pact is dit in elk geval een stap in de goede richting. De SGP had graag gezien dat deze procedure ruimer zou worden toegepast, zodat asielzoekers ook sneller weten waar ze aan toe zijn en ook versneld terug kunnen keren als zij niet toegelaten worden. De hoop is dat asielzoekers aan de Europese grens nu echt beoordeeld gaan worden zodat niet iedere migrant zomaar de EU kan binnenkomen. Uiteraard komt het nu aan op de uitvoering in de praktijk.

Europese spreidingswet
Vandaag spreken we over de uitvoerings- en implementatiewetgeving waarmee het Asiel- en migratiepact in de Nederlandse wet wordt gemonteerd. Toch is dat niet het hele verhaal, want het migratiepact is veel breder. Er zijn ook onderdelen die niet in deze wet zitten maar waar Nederland weldegelijk mee te maken krijgt.
Een in het oog springend onderdeel is het solidariteitsmechanisme. Asielzoekers worden evenredig verspreid over de EU-lidstaten wanneer het asielsysteem van een ander EU-land onevenredig onder druk staat. Een Europese spreidingswet dus.

Nu is de SGP nooit fan geweest van de Nederlandse spreidingswet, dus het laat zich raden hoe mijn partij kijkt naar dit onderdeel. Dit kan niet los worden gezien van de nationale draagkracht, en juist daar wringt het. Nederland kan de enorme druk op de asielketen en de woningmarkt niet langer aan. Het is zaak de alarmsignalen die de kiezer hierover keer op keer afgeeft, ter harte te nemen. Het wordt tijd dat in Brussel helder wordt gemaakt dat de Nederlandse bevolkingsdichtheid heel anders is dan die van Finland waar slechts 18 inwoners op een vierkante kilometer wonen. Ter vergelijking: in Nederland leven er gemiddeld 431 burgers op diezelfde vierkante kilometer. Van mijn hand zijn diverse moties aangenomen om dit mee te wegen en expliciet en voortdurend op de EU-tafels te leggen.

• Blijft het kabinet dit onder de aandacht brengen in Brussel, en is hij bereid toe te zeggen bij de eerstvolgende afspraken over herverdeling van asielzoekers het meewegen van de bevolkingsdichtheid als voorwaarde vanuit Nederland te stellen?

De SGP is daarnaast voorstander van EU-streefcijfers en een quotum op het gebied van migratie. Zo stellen we grenzen aan de voortdurende aanwas van asiel en migratie.

• Wil de minister in de EU op zoek gaan naar draagvlak hiervoor?

Nationale beleidsruimte
Voor de SGP staat voorop dat we ons niet in een Europees keurslijf moeten laten persen. Bij het aanpakken van de migratiedruk kunnen we niet zonder de EU, maar de Europese samenwerking heeft ons niet alleen positieve resultaten opgeleverd. Ik denk aan de migranten die op bepaalde momenten massaal vanuit Zuid-Europa zijn doorgelaten naar landen als Nederland. Ik noem ook het falen van ‘Dublin’, en iedereen begrijpt wat ik bedoel. Voldoende nationale beleidsruimte om eigen keuzes te maken is dus van groot belang, ook in de toekomst.

• In hoeverre blijft die ruimte behouden, vraag ik de minister.
• Welke ruimte is er om in crisissituaties een tijdelijke beperking of stop op bepaalde asielinstroom, bijvoorbeeld nareizigers, te zetten?
• Hoe gaat dat in zijn werk, en in hoeverre kan onze regering dat zelf besluiten?

De SGP vindt het positief dat bij de implementatie gekozen is voor een restrictief beleid, dat aansluit bij de Asielnoodmaatregelenwet en het tweestatusstelsel.
Er liggen een aantal voorstellen om op onderdelen nog verder aan te scherpen en de ruimte te benutten die het pact biedt, waar de SGP sympathiek tegenover staan.

• Ik hoor graag de visie van de minister hierop.

Uitvoerbaarheid
De uitvoerbaarheid weegt voor ons zwaar, net als voor deze minister.We komen tenslotte geen stap verder als we straks een nieuw pact hebben, maar de uitvoering nog verder vastloopt. Trouw berichtte vrijdag over een rapport – inmiddels door de minister aan de Kamer gestuurd - waaruit blijkt dat de IND nog niet klaar is voor inwerkingtreding op 12 juni.

• Ik vraag de minister hierop uitgebreid in te gaan.

De Kamer heeft er recht op alle informatie hierover te hebben, zodat we als medewetgever een goede afweging kunnen maken. Een aantal specifieke vragen:

• In hoeverre klopt het dat de ICT-systemen niet tijdig gereed zijn voor implementatie?
• Kan de minister inzicht geven in de capaciteitsraming voor dit traject?
• Hoeveel mensen zijn hiervoor nodig in de komende jaren, en in hoeverre is het realistisch dat we die aantrekken?
• Wat voor consequenties heeft het als dat niet tijdig lukt? Welke scenario’s liggen hiervoor op tafel?

De SGP maakt zich al geruime tijd zorgen over de situatie bij de IND. Met de invoering van de asielwetten en het migratiepact komt er een enorme opgave bij.
Er ligt een aangenomen SGP-motie die vraagt aanvullende maatregelen te treffen om de situatie bij IND los te trekken. Daarnaast vraagt die motie om een kwartaalrapportage over de stand van zaken bij de dienst.

• Wil de minister toezeggen daarin ook steeds in te gaan op de status van de implementatie van het pact?

Dwangsommen
Over de uitvoerbaarheid gesproken: de IND smeekt ons al jarenlang om afschaffing van de asieldwangsommen. Dat scheelt gewoon veel capaciteit en geld. Vorig jaar kostte dat de Staat 79 miljoen euro. Ons amendement op de Asielnoodmaatregelenwet om de rechterlijke dwangsom af te schaffen is aangenomen, maar de wet ligt nog altijd in de Eerste Kamer. Het is ook niet helemaal zeker dat die wet het gaat halen. Wat de SGP betreft wel overigens, en ik spoor de minister ook aan alles uit de kast te halen om de senatoren te overtuigen. Nu zat ik met een dilemma: we behandelen hier het migratiepact nog voordat de Eerste Kamer de behandeling van de asielwetten heeft afgerond.
Liefst had ik gezien dat dit al gebeurd was, en dat er al definitief een streep zou zijn gegaan door de dwangsommen. Nu dat niet het geval is, heb ik toch op deze wet hetzelfde amendement ingediend. Ik wil niet het risico lopen dat de IND straks met lege handen staat doordat de Asielnoodmaatregelenwet onverhoopt is verworpen en in deze wet geen amendement is opgenomen dat dit alsnog regelt.

Uitlezen gegevensdragers
In Trouw las ik ook dat de IND zou stoppen met het uitlezen van gegevensdragers, zoals smartphones, terwijl daar vaak belangrijke informatie uit op te halen is voor de beoordeling van de asielaanvraag. Er ligt nota bene een hele verstandige motie van de heer Brekelmans en deze minister in zijn vorige leven als Kamerlid om hier op in te blijven zetten.

• Het kan toch niet zo zijn dat deze werkwijze overboord gaat en deze minister zijn eigen motie niet uitvoert?

Als ik het goed begrijp ontbreekt op dit moment de juridische grondslag, maar dat is al sinds begin vorig jaar bekend. Dit gat in de wet moet echt snel gedicht worden, zodat we de IND in staat stellen de benodigde informatie te verzamelen.

Terugkeerverordening
Een nieuw Europees asielbeleid vereist onmiskenbaar een stevige Europese terugkeerwet. De Kamer heeft de afgelopen jaren de regering steeds aangespoord hier op in te zetten. De recente berichten uit Brussel dat er een volgende stap is gezet richting een aangescherpte EU-terugkeerverordening, zijn positief. Nederland moet daarbij ondubbelzinnig in blijven zetten op het verplicht wederzijds erkennen en uitvoeren van terugkeerbesluiten, in lijn met motie-Diederik van Dijk/Yesilgoz. En de Dublinafspraken moeten blijven gaan bóven nationale keuzes van andere lidstaten, zodat we asielhoppen tegengaan.

• Kan ik ervan uitgaan dat dit de inzet is van het kabinet voor de triloog?

Ook wordt een coalitie gesmeed om terugkeerhubs te ontwikkelen. Wat de SGP betreft is dit een belangrijke bouwsteen van een terugkeerbeleid dat écht werkt.

• Welke stappen gaat het kabinet nu concreet zetten, vanzelf met respect voor mensenrechten, om deze hubs mogelijk te maken?

Tot slot
Ik vertel niets nieuws als ik zeg dat de SGP in wonderen gelooft. Toch verwachten wij geen mirakels van het migratiepact. Migratie is niet maakbaar, verre van dat.
Toch dragen we de last verantwoordelijkheid te nemen, voor de opvang van vluchtelingen en voor onze eigen samenleving. Geen wondermiddel dus, maar we zien dit wel als een noodzakelijke stap in het aanscherpen van het Europees asielbeleid dat overduidelijk tekortschiet.