Flach over onderzoek geitenhouderij

De Tweede Kamer debatteerde op woensdag 14 januari in commissieverband over dierziekten een zoönosen. Namens de SGP sprak André Flach. Zijn bijdrage aan het debat is hieronder te lezen.

Dieren houden en volksgezondheid, een spannend onderwerp. Het kan verkeerd gaan, zoals de Q-koorts uitbraak heeft laten zien. Ook het houden van huisdieren is niet zonder risico’s. Risico’s uitsluiten gaat niet, dan krijgen we een onleefbare samenleving. Bedrijfstakken wegzetten als goed of fout werkt ook niet. Ik kan me zo voorstellen dat maatschappelijk gewenste houderijsystemen met veel stro en uitloop van dieren meer zoönoserisico’s met zich mee brengen dan gesloten systemen. Maar, er ligt wel een opdracht om risico’s onder ogen te zien en te werken aan het inperken ervan.

Onderzoek geitenhouderij
Goed dat uitgebreid onderzoek is gedaan naar het eerder geconstateerde verband tussen geitenhouderijen en longontstekingen. De onderzoekers zien nog steeds een verband. Al is de reikwijdte gelukkig minder groot dan eerder gedacht. Een aanwijsbare oorzaak is niet aangetoond. Al kan niet uitgesloten worden dat die er wel is. Desalniettemin verbindt de Gezondheidsraad stevige conclusies aan het geconstateerde verband. Dit kan behoorlijke impact hebben op bijvoorbeeld de woningbouw.
 
Daarom toch een paar vragen over het onderzoeksrapport. De gevonden correlatie wat betreft door de huisarts geconstateerde longontstekingen is redelijk stevig. Over meerdere jaren. Al past de kanttekening dat het verschil in de provincies Gelderland en Overijssel niet significant is, terwijl hier meer mensen in de buurt van geitenbedrijven wonen dan in Brabant. Tegelijkertijd is het opvallend dat wat betreft ziekenhuisopnames en antibioticagebruik geen sprake is van een verband met de afstand tot een geitenhouderij. Ook heeft uitgebreid onderzoek naar allerlei mogelijke oorzaken geen aanwijsbare oorzaak opgeleverd. Dan blijft de vraag openstaan: is het een ongedachte combinatie van factoren of is toch sprake van een vals-positieve correlatie?

Een reviewer van het VGO-onderzoek wijst op de mogelijkheid van een bias in de onderzoeksopzet waardoor sprake kan zijn van een vals-positieve correlatie. In onderzoek hiernaar – waarbij de controlepopulatie vreemd genoeg buiten beeld bleef – wordt de mogelijkheid van een bewustzijnsbias opengehouden: mensen met een negatief beeld van de veehouderij denken eerder dat ze een longontsteking hebben en zullen zich mogelijk sneller melden bij de huisarts. Dat geldt temeer voor Brabant en Limburg waar de Q-koorts uitbraak het meest gevoeld is en waar de verschillen ook het grootst zijn. Wordt dit verder bekeken?

De verhoogde incidentie van longontstekingen wordt het hele jaar door geconstateerd. Is ook bekeken of de emissie van ziektekiemen op geitenbedrijven het hele jaar door op hetzelfde niveau zit? Ik zou me voor kunnen stellen dat dit in de winter weer anders is dan in de zomer. Zo niet, wordt dit in een vervolgstap meegenomen?
 
Maatregelen geitenhouderij
Wat nu? Ik snap dat het kabinet vervolgstappen wil zetten. Sowieso is verder onderzoek nodig. Wat de SGP betreft is in de praktijk de meeste winst te boeken door het zoeken en uitvoeren van maatregelen die de emissies van bacteriën en fijn stof flink omlaag brengen. Volgens mij kunnen dergelijke maatregelen ook bijdragen aan minder ammoniakuitstoot. Heeft Wageningen inmiddels een eerste advies gegeven over het verlagen van bacteriële emissies uit geitenstallen? Goed dat de sector een actieplan heeft opgesteld en bereid is hiermee aan de slag te gaan. Hoe pakken de bewindslieden deze handschoen op? Deze inzet heeft wat mij betreft meer zin dan generieke beperkingen voor woningbouw, zeker op honderden meters van geitenbedrijven.

Een bijzonderheid van geitenbedrijven is de opslag van de potstalmest buiten de stal, inclusief de voerresten die daar nog in zitten. Er zou onderzoek gedaan worden naar de mogelijke risico’s van het composteren van potstalmest. Is dat gebeurd? Een onderzoeker wees erop dat de schimmel Aspergus fumigatus zich in het algemeen snel kan vermeerderen in composthopen en voor problemen kan zorgen. Zou hier ook sprake kunnen zijn dergelijke snelle vermeerdering van deze schimmel? Wordt dit in vervolgonderzoek meegenomen?
 
Als ik eerlijk ben, vind ik het een heel lastig onderwerp. Je wilt het beste voor de volksgezondheid. Tegelijkertijd kan ik me voorstellen dat geitenhouders een machteloos gevoel hebben. Je krijgt verwijten, maar ondertussen is geen directe oorzaak aan te wijzen, blijf je vraagtekens houden en weet je niet wat je kunt doen. Mijn oproep aan de ministers is daarom om te investeren in emissiebeperkende maatregelen, weg te blijven bij eendimensionale en wetenschappelijk onverantwoorde extrapolatie van getallen en steeds in de spiegel te blijven kijken.