Stuur relschoppers terug en bescherm de kwetsbaren

Na meer dan tien jaar wordt de Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring behandeld in de Eerste Kamer. Het betreft een novelle waarin enkele aanscherpende maatregelen worden voorgesteld om met name illegale asielzoekers en relschoppers aan te pakken. Peter Schalk vroeg om een rechtvaardig en barmhartig beleid. Hieronder leest u zijn inbreng.

Mevrouw de Voorzitter, sinds 2015 mag ik dienen in deze Eerste Kamer. In datzelfde jaar werd de nu voorliggende Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring door de toenmalige regering ingediend.

Voorwaar, deze Kamer doet haar naam eer aan: chambre de réflexion! Maar, nu wordt het dan ook hoog tijd om de afhandeling voortvarend ter hand te nemen, en de regering stelt ons daartoe in staat door met een novelle te komen, die nog geactualiseerd is in 2026.

Bij die actualiteit van 2026 hoort ook het feit dat de Asielnoodmaatregelenwet werd weggestemd, nadat de novelle die de medemenselijkheid moest borgen om allerlei opportunistische redenen door een aantal partijen werd verworpen. Daarom is het goed dat deze novelle nu voorligt, juist om zaken goed af te hechten.

Want mevrouw de Voorzitter, het mag bekend zijn: de fractie van de SGP vindt echt dat er maatregelen nodig zijn om adequater te acteren op de asieldossiers. Bij het debat over de asielnoodmaatregelenwet heb ik uitvoerig betoogd dat ons asielsysteem rechtvaardig en barmhartig moet zijn. Want natuurlijk, er moet altijd plek blijven voor mensen die nergens anders terecht kunnen, en die bijvoorbeeld de dood ingejaagd zouden worden als ze geen asiel krijgen. Maar te veel mensen komen binnen, zonder die strikte noodzaak. En te veel asielzoekers zorgen voor problemen die helemaal niet nodig zijn. Daarom moeten de maatregelen aangescherpt worden, ook ten aanzien van de terugkeer.

Dat is nodig, ook om die overlastgevende vreemdelingen aan te pakken. En dat is niet voor niets. Keer op keer worden we geconfronteerd met ernstige misdragingen van asielzoekers. Daarbij gaat het om ernstige misdrijven, zoals het bedreigen en aanvallen van christelijke asielzoekers of andere groepen, van medewerkers van de IND en COA, en we horen zelfs van verkrachtingen en mensenhandel.

Natuurlijk, het is voor veel asielzoekers helaas zo dat ze vanuit stressvolle omstandigheden komen. Maar we mogen veronderstellen dat ze weten wat ‘normaal’ gedrag is, en dat ze weten dat het gedrag dat ze hier vertonen in het land van herkomst ook niet getolereerd zou worden. Cultuurverschil kan geen rechtvaardiging zijn voor ernstige misdragingen.

Mevrouw de Voorzitter, ik zeg dit alles niet om asielzoekers in een kwaad daglicht te stellen, maar om duidelijkheid te geven over wat we van hen kunnen en mogen verwachten. Er zijn ook veel asielzoekers die zich wel normaal weten te gedragen, en daarom is het van belang dat we hier een rechtvaardig en barmhartig systeem hebben. Als je bij ons asiel zoekt, dan word je op een zorgvuldige wijze behandeld. Maar als je je misdraagt, als je hier wel wilt komen wonen maar onze woonomgeving onveilig komt maken, dan heb je hier gewoon helemaal niets te zoeken.

En dan moet ons rechtvaardige systeem zo zijn ingericht dat er ruimte is om deze overlastgevende asielzoekers linea recta terug te sturen naar waar ze vandaan komen. Dat geldt natuurlijk ook, misschien zelfs in versterkte mate, voor die vreemdelingen die niet onder het toepassingsbereik van de EU-Terugkeerrichtlijn, de EU-Opvangrichtlijn of de Dublin-verordening vallen en die hier illegaal verblijven, zeker als ze zich hier ook nog eens misdragen, bijvoorbeeld door geweldpleging of door actief te zijn in mensenhandel of drugscriminaliteit. Wat de SGP betreft geldt voor hen echt een zero-tolerance beleid.

Uiteraard is het van belang om een goede wettelijke grondslag te hebben, ook voor vrijheidsbenemingen. Dat is logisch in het kader van artikel 5 van het EVRM en artikel 15 van onze Grondwet. Maar als glashelder is dat er een wettelijke basis nodig is om overlast te bestrijden, dan is aanpassing van de wetgeving noodzakelijk. Dat is ook in het belang van asielzoekers die zich wel normaal gedragen, en die de dupe zijn van overlastgevende vreemdelingen.

Daarom is de SGP een groot voorstander van de aanpak zoals voorgesteld in de voorliggende Novelle Wet terugkeer en vreemdelingenbewaring, die in verband met de lange aanlooptijd van deze novelle nog is aangepast aan het huidige tijdsgewricht, waarbij ook de strafbaarstelling aan de orde is. Daar hebben we in het voorjaar ook al uitgebreid over gesproken. Tegenstanders van duidelijk asielbeleid proberen steeds te framen dat strafbaarstelling van illegalen niet zou mogen of kunnen. Het gaat bij de strafbaarstelling echter niet om een mens af te wijzen, maar om zijn gedraging aan te pakken. We moeten durven om dat onderscheid te blijven maken.

Mevrouw de Voorzitter, deze novelle gaat in op lockdowns en andere beperkende maatregelen in de inrichting voor veemdelingenbewaring. Het gaat blijkens de toelichtingen over rellers en opstandelingen die regelmatig in beeld zijn.

• Zijn de maatregelen die genomen kunnen worden wel afdoende?
• Zou een restrictief beleid, waarbij ernstige overlastbezorgers onmiddellijk uitgezet worden, niet veel beter kunnen werken?

Dat heeft ook een preventief effect, zeg ik even met mijn pedagogische achtergrond.

Het is toch niet normaal dat de beperkende maatregelen voor de broodnodige rust moeten zorgen. Overigens is het instrumentarium daarvoor nogal beperkt: bepaalde vreemdelingen in het beheersregime plaatsen, of een orde- of strafmaatregel zoals uitsluiten van bepaalde activiteiten. In extremere omstandigheden kan een lockdown behulpzaam zijn. Maar met straffen wordt het gedrag niet bij de wortel aangepakt.

Overigens, hoewel het instrumentarium beperkt is heeft de directeur van een instelling wel behoorlijk veel beleidsvrijheid om naar eigen inzicht het beheersregime toe te passen. Met het amendement Ellian (19) is een proportionaliteitsafweging toegevoegd, terwijl tegelijkertijd de drempel voor een lockdown is verlaagd. Op zich logisch, maar het schuurt wel met het rechtszekerheidsbeginsel.

• Zijn hiervoor criteria op te stellen? En;
• Is de bevoegdheid voor het opleggen van het beheersregime wettelijk begrensd?
• Er is wel een meldingsplicht voor een lockdown. Zou een dergelijke meldingsplicht breder moeten gelden, of bijvoorbeeld als een beheersmaatregel 1 of 2 keer wordt verlengd?

Mevrouw de Voorzitter, de SGP heeft als gezinspartij ook aandacht voor de positie van kinderen in geval van een strenge maatregel. Veelal zullen jonge kinderen part noch deel hebben aan de rellen en bedreigingen in een inrichting. Bovendien kan een lockdown hen in een moeilijke positie brengen ten opzichte van hun moeder en/of vader.

• Is er in de praktijk aandacht voor de kwetsbaarheid van gezinnen en hoe worden de gevolgen van maatregelen voor gezinnen zoveel mogelijk gemitigeerd?

In de onderliggende stukken is te lezen dat dit voorjaar de Dienst Justitiële Inrichtingen onvoldoende capaciteit had om deze wetgeving adequaat uit te voeren.

• Is de capaciteit van de DJI inmiddels op sterkte gebracht?
• Zo nee, wat betekent dit voor de invoering van deze wet?

Dankzij het amendement Diederik van Dijk c.s. worden de rechterlijke dwangsommen geschrapt. Dat is een enorme kostenbesparing aan dwangsommen, maar het levert ook ambtelijke capaciteit op, met een gunstig effect op de werkvoorraad van de IND.

• Op welke termijn kan dit worden gerealiseerd?

Mevrouw de Voorzitter, mijn fractie ziet uit naar de reactie van de minister.