17 november 2026

Niets is dit minderheidskabinet te dol

Hoe kun je nu met een minister van Financiën in gesprek gaan over een Belastingplan waar hij zelf niet achter staat? Vandaag houdt de Eerste Kamer de Algemene Financiële Beschouwingen. Maar in de unieke context van een coalitie die elkaar niet vertrouwt en waarvan een van de partijen het Belastingplan niet steunt, is het moeilijk om een gedegen debat te voeren. Tegelijk levert het veel vragen op, zoals u hieronder leest in de bijdrage van Peter Schalk.

Mevrouw de voorzitter, ooit diende ik als reserveofficier in militaire dienst, en wel bij de AAT, de bekende afkorting die gebruikt werd voor het roemruchte regiment der Aan- en Afvoertroepen. Welnu, dit regiment had een wat wonderlijke wapenspreuk, namelijk: ‘Nil nobis absurdum’, oftewel in gewoon Nederlands: ‘Niets is ons te dol’.

Aan deze spreuk moest ik denken in de aanloop naar deze Algemene Financiële Beschouwingen. Want mevrouw de voorzitter, er is ons weinig bespaard door het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA. Nil nobis absurdum.

Natuurlijk, de situatie is uniek te noemen met een kabinet dat in beide Kamers der Staten-Generaal moet zoeken naar meerderheden. Maar de oproep van de SGP was op 7 april tijdens het debat over de regeringsverklaring: kies voor een route, neem je verantwoordelijkheid.

Vervolgens heb ik deze oproep herhaald op 6 oktober bij de Algemene Politieke Beschouwingen, met de oproep: blijf niet hinken op twee gedachten.

Maar het kabinet bleef toch hinken, door maar te blijven hopen op een breed draagvlak, terwijl er onoverbrugbare tegenstellingen waren. Inmiddels weten we dat het hinkelen mislukt is, en dat in plaats daarvan er een enorme spagaat is ontstaan. Gymnastisch gezien is dat een knappe prestatie, maar bij de spagaat heeft het kabinet een hernia opgelopen.

Immers, voor het kabinet leidde dit tot een onmogelijke positie, van D66/CDA enerzijds, en de VVD anderzijds. Dat was het gevolg van de taak die de fractievoorzitters van de coalitie in de Tweede Kamer op zich namen, om in allerlei gesprekken meerderheden te zoeken, wat een ontluisterend beeld heeft opgeleverd.  

Bij de start van die pogingen vertelden ze dat ze ’s morgens gesprekken zouden voeren, en ’s middags de klokken gelijk zouden zetten. Dat is volkomen mislukt. Voor de gewone burger kwam dat openbaar door het feit dat de VVD werd geïnformeerd op een tijdstip dat te zien was op het horloge van de heer Klaver van PRO terwijl hij victorie kraaide over de miljonairsbelasting die hij heeft afgedwongen.

Daar komt nog iets bij. De gewraakte deal leverde nog niet eens een meerderheid op in de Tweede Kamer. Die meerderheid werd donderdagavond bij elkaar gesprokkeld bij de PvdD en bij DENK. Dat leverde weer zo’n gymnastische oefening op, dit keer een wedstrijdje snelwandelen tussen de betrapte CDA-fractievoorzitter en de mensen van de pers.

Maar goed, wat daar is afgesproken is voor ons als Eerste Kamer nog onduidelijk. Aan DENK kunnen we het niet vragen, maar misschien kunnen de collega’s van de PvdD of de collega van de enige partij die de PvdD in de Eerste Kamer vertegenwoordigt ons vandaag wat wijzer maken.

Mevrouw de voorzitter, het precieze verloop van de hinkelaars naar de spagaat zal de geschiedenis ingaan als de aanloop naar …, ja, naar wat eigenlijk. Ik zag tot gisteravond laat twee routes. Het was de aanloop naar de val van het eerste kabinet Jetten. Of het werd de aanloop naar een kabinet dat wordt gekenmerkt door gestold wantrouwen.

Inmiddels weten we de oplossing via gesprekken op vrijdag, zaterdag, zondag helaas, maandag, dinsdagmorgen, en dan nu een maand Buma.

Mevrouw de voorzitter, ik zei het al, het kabinet van Nil nobis absurdum, maakt het ons wel erg moeilijk om fatsoenlijk Algemene Financiële Beschouwingen te houden. Toch twee onderwerpen die ik graag noem, alvorens nog terug te komen op de algemene situatie rond het begrotingsbeleid.

Laten we het eens hebben over de dingen die ertoe doen, om vertrouwen te hebben in het kabinet. Zomaar een simpel voorbeeld:

Tijdens het debat over de regeringsverklaring kreeg ik een toezegging van de minister-president toen het ging over de eenverdieners. Ik vroeg of het kabinet van plan was om de kloof tussen een- en tweeverdieners te verkleinen. Het antwoord was dat dit wel de intentie van de regering zou zijn. Vervolgens heb ik gevraagd op welke termijn er zicht op zou zijn. Het duidelijke antwoord van de minister-president was: ‘Bij de miljoenennota’.

Welnu, mijn letterlijke tekst bij de APB over de miljoenennota was, en ik citeer mezelf: ‘De minister-president had bij het debat over de regeringsverklaring aangegeven dat er in de Miljoenennota een route zou zijn om die kloof tussen een- en tweeverdieners te verkleinen. Die zie ik nergens terug.’

Het antwoord van minister-president Jetten luidde: ‘Dat klopt. Dat komt doordat we daar ook in de gesprekken met oppositiefracties in de Tweede Kamer nog niet helemaal uit waren. Waar we zes maanden geleden dachten ‘dat zou rond de zomer mooi zijn’, hebben we daar nu iets langer voor nodig, maar voor het einde van het jaar krijgt u die uitwerking.’

Nu zijn we nog niet bij het einde van dit jaar, maar goed, de minister van Financiën kan ongetwijfeld het tijdpad voor me uittekenen:

  • Wat is de stand van zaken?
  • Wanneer kan ik de beloofde uitwerking tegemoet zien?
  • En kan de minister alvast wat contouren schetsen?

Graag een reactie van de minister, en uiteraard kom ik er bij de behandeling van het belastingplan nog op terug, want daarin wordt de kloof eerder groter dan kleiner, ondanks de intentie van de regering.

Mevrouw de voorzitter, zoals gewoonlijk blijft de SGP hameren op het belang van een stevige defensie. Dat kost heel veel geld, en dat maakt het op andere financiële fronten lastig. Maar ik roep ook graag in herinnering dat de kosten veel hoger zijn dan nodig was geweest, als we in het verleden geen uitverkoop van onze defensie hadden gehouden. De enorme inhaalslag is mede debet aan de hoogoplopende kosten. De fractie van de SGP is vooral bezorgd over het feit dat het geld niet weggezet kan worden, omdat de organisatie nog niet op orde is.

  • Wat wordt er gedaan aan deze onderuitputting of onderbesteding?
  • Welke mogelijkheden zijn er vanuit de minister van Financiën om te zorgen dat de niet uit te geven gelden bijvoorbeeld besteed worden in infrastructuur die cruciaal is voor defensie?

Mevrouw de voorzitter, ik kom terug op begrotingsbeleid en overheidsfinanciën, waarover de SGP toch wel bezorgd is. De schulden mogen niet te hoog oplopen, want daarmee komen onze kinderen extra in de problemen. Natuurlijk letten we dan op de grote bedragen, maar ook op de kleintjes. En hoe hard er ook gewerkt is aan de miljoenennota, de verbouwingen door het amendement van PRO zijn niet geruststellend. Zo rammelt de dekking aan alle kanten. Van de 816 miljoen is 404 miljoen een nog niet ingevulde taakstelling in het vermogensdomein. Omdat dit niet is ingevuld is het dus niet gedekt. Daarnaast las ik in het standpunt van het kabinet over het betreffende PRO-VOLT-amendement dat het de eerste jaren onvoldoende dekking biedt voor de verlaging van het tarief in de eerste schijf. Dat past eerlijk gezegd niet bij de wijze waarop de collega’s van PRO in de Eerste Kamer altijd kijken naar financiële degelijkheid, zo constateer ik. Dit halfslachtige gedoe met het Belastingplan kan toch hun goedkeuring niet wegdragen, zou je denken.

Bovendien, dit is weer typisch zo’n geval van een amendement die de Amendemententoets, zoals gevraagd in mijn motie daarover, niet kan doorstaan. Onlangs drong een collega van PRO er bij de minister van Asiel en Migratie op aan om die motie Schalk serieus te nemen. Ik ben bang dat ik geen vragen aan andere fracties mag stellen, maar als dat wel mocht zou ik nu aan de fractie van PRO vragen of ze denken dat het PRO-VOLT-amendement door de amendemententoets komt.

In ieder geval was de appreciatie van de regering glashelder: Ontraden. Echter het amendement is aanvaard, dus de regering is gehouden het uit te voeren.

  • Maar dat past toch niet bij gedegen overheidsfinanciën? Zo vraag ik aan de minister.
  • Hoe is dat te herstellen, oftewel, wat moet er gebeuren om een normaal gedekt Belastingplan te krijgen?
  • Is de minister bereid om via een novelle herstelwerkzaamheden te verrichten?

Mevrouw de voorzitter, bij deze AFB wil ik duidelijk zijn over het vervolg. Mijn fractie heeft eerder het belastingplan niet gesteund. Dat zal, onder de huidige omstandigheden ook gebeuren bij het Belastingplan 2027. Ik wijs daarbij ook naar de gezamenlijke inzet van JA21, SGP en BBB bij het Belastingplan. Dat doen we niet zomaar, maar we strijden voor een rechtvaardige zaak.

De fractie van de SGP ziet met buitengewone belangstelling uit naar de reactie van de regering.